होली पर्वको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि हिन्दू धर्मका विभिन्न पुराण तथा ग्रन्थहरूसँग जोडिएको छ। यो पर्व विशेष गरी दानवी राजा हिरण्यकश्यप, उनको भक्त पुत्र प्रह्लाद, र उनकी दुष्ट बहिनी होलिकासँग सम्बन्धित छ। होली पर्व आज नेपालको पहाडी तथा हिमाली जिल्लाहरुमा हर्शोल्हसका साथ मानईदै छ भने भोलि तराईमा मनाईने छ । 
होली पर्बको वास्तविक किम्बदन्ती यश प्रकार छ ।
१. हिरण्यकश्यप, प्रह्लाद र होलिका कथा:
राजा हिरण्यकश्यपले आफूलाई अमर बनाउने इच्छा राखेर कठोर तपस्या गरी ब्रह्माबाट बरदान प्राप्त गरेका थिए। उनले भगवान विष्णुको पूजा गर्न निषेध गरे तर उनका छोरा प्रह्लाद विष्णुभक्त थिए। यसबाट क्रोधित भएर हिरण्यकश्यपले प्रह्लादलाई मार्ने प्रयास गरे। अन्ततः उनले आफ्नी बहिनी होलिकालाई प्रह्लादलाई मार्न लगाइन्। होलिकालाई आगोमा नजल्ने बरदान थियो, त्यसैले उनले प्रह्लादलाई काखमा राखेर आगोमा बसेकी थिइन्। तर भगवान विष्णुको कृपाले प्रह्लाद बचिए र होलिका नै जलेर मरी। यही घटनालाई प्रतीकात्मक रूपमा मनाइन्छ र यसैको सम्झनामा होलिका दहन गरिन्छ।
२. कृष्ण र गोपिनीहरूको रंगीन होली:
भगवान कृष्णले पनि होली खेल्ने परम्परालाई बढावा दिएका थिए। किंवदन्ती अनुसार, कृष्णको छाला कालो थियो, र उनले आफ्नो प्रेमिका राधा तथा गोपिनीहरूलाई रंग लगाएर होली खेल्न थाले। यसले होलीलाई रंगहरूको पर्व बनाएको मानिन्छ।
३. अन्य ऐतिहासिक प्रसंगहरू:
दक्षिण भारतमा होलीलाई भगवान शिव र कामदेवको कथासँग पनि जोडिएको पाइन्छ।
महाराष्ट्रमा यो पर्व “रंगपञ्चमी” का रूपमा मनाइन्छ, जसलाई शिवाजी महाराजको युद्ध विजयसँग पनि सम्बन्धित मानिन्छ।
मिथिला क्षेत्रमा होलीलाई राजा जनक र देवी सीताको सम्बन्धमा पनि जोडिन्छ।
समग्रमा, होली पापमाथि पुण्य, अन्यायमाथि सत्यको विजय तथा प्रेम, मित्रता र उमंगको उत्सवको रूपमा विकसित भएको एक प्रमुख हिन्दू पर्व हो।
